شاهدخت‌های باختری

۱۳۹۶-۱۱-۲۴ ۱۷:۲۸:۱۲ +۰۰:۰۰ ۲۳ بهمن ۱۳۹۶|

حدود دو هزار سال قبل از میلاد، در شمال شرق ایران فعلی، انسان‌های متمدنی می‌زیستند که چون نمی‌نوشتند نامشان را نمی‌دانیم. باستان‌شناسان بر این تمدن نام آمودریا (Oxus یا جیحون) گذاشته‌اند. بعضی هم به آن تمدن باختر-مرو (Bactria–Margiana Archaeological Complex or BMAC) می‌گویند. علت این نام‌گذاری‌ها موقعیت جغرافیایی آن است که در جنوب رود آمودریا و در شمال افغانستان امروزی، در محدوده‌ی شهرهای بلخ و مرو واقع است.

پلکر در موزه‌های اطراف جهان گردش کرده و مجموعه‌یی از مجسمه‌هایی که از حفاری‌های مجاز و غیرمجاز این سرزمین به دست آمده را تماشا کرده است. حدود ۴۰ عدد از این مجسمه‌ها تابحال یافته شده‌اند. تمام آنها زنی پوشیده را نشان می‌دهند که در حالت‌های نشسته یا ایستاده با دست‌های روی زانوها به روبرو نگاه می‌کند. بعضی‌ها به این مجسمه‌ها نام شاهدخت یا الهه‌ی باختر داده‌اند.

برای آنکه تخمینی از ارزش مادی چنین عتیقه‌هایی داشته باشید پلکر به شما می‌گوید که یکی از این مجسمه‌ها در سال ۱۳۸۹ در حراجی در نیویورک به قیمت ۱۸۲ هزار و ۵۰۰ دلار به یک کلکسیونر فروخته شد (به نرخ دلار امروز می‌شود حدود ۸۰۰ میلیون تومان).

این مجسمه‌ها کوچک هستند. حداکثر بلندی بزرگترین آنها حدود ۲۰ سانتیمتر است ولی بیشترشان کف یک دست جا می‌شوند. جنس آنها از سنگی سبزرنگ به نام کلرایت برای بدن و موها و سنگ مرمر کرم‌رنگ برای صورت و دست‌ها است. البته همه‌ی آنها دست و پا ندارند. بعضی دست و پا داشته‌اند و گم شده و بعضی از ابتدا نداشته‌اند. یک نمونه در موزه‌ی لس‌آنجلس هست که دو دست و یک پایش سالم است. زن‌ها لباس سبزرنگی پوشیده‌اند که در آثار باستانی دیگری هم در خاورمیانه مشاهده شده است. این لباس از پشم بافته می‌شده و طرح‌های درشت به شکل برگ داشته و به اسم کوناکس (kaunakes) معروف است.

اما این مجسمه‌ها چه بوده‌اند؟ معلوم نیست!

پژوهشگران فقط حدس و گمان‌هایی زده‌اند. از آنجا که همه‌ی آنها در گورها پیدا شده‌اند گفته‌اند شاید تندیس یک الهه باشند که مسئولیتی در امور مرگ و مردگان داشته است.

پلکر مجسمه‌ها را نگاه می‌کند. این‌ها آثاری از قومی هند و ایرانی (آریایی) هستند که بعداً بعضی از آنها به فلات ایران مهاجرت کرده‌اند. مجسمه‌ها بر خلاف بسیاری از تندیس‌های باستانی زن، که در دنیا پیدا شده، لباس بر تن دارند و برآمدگی پستان‌هایشان بازنمایی نشده است. در تندیس‌های باستانی معمولاً اعضای مربوط به زادآوری زن با تأکید نشان داده می‌شدند. این تفاوت قابل توجه است و تندیس را به نمادی معنوی و فاقد زایندگی جنسی تبدیل می‌کند. اما چرا این تندیس‌ها شباهت دقیقی با هم ندارند؟ چرا در فرم‌ها و اندازه‌های متفاوت ساخته شده‌اند؟ هنوز معلوم نیست.

مردمی که ما به آنها نام آمودریایی داده‌ایم خط نداشتند و نمی‌نوشتند. ولی نوشتن فقط یکی از راه‌های انتقال اطلاعات است. راه دیگر می‌تواند چنین اشیاء باقیمانده از آنها باشد، اگر بتوانیم بخوانیمشان.

با پلکر همراه شوید و به جزئیاتی مثل حالت‌های مختلف بدن‌ها، آرایش‌های متنوع موها و اجزای صورت‌ها توجه کنید.

مجسمه‌ی زن ایستاده، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ارتفاع ۱۷.۳ و عرض ۱۶.۱ سانتیمتر| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: موزه‌ی لوور، پاریس

مجسمه‌ی زن ایستاده، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ارتفاع ۱۷.۳ و عرض ۱۶.۱ سانتیمتر
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: موزه‌ی لوور، پاریس

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ابعاد ۹×۹.۴ سانتیمتر| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: موزه‌ی متروپلیتن، نیویورک

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ابعاد ۹×۹.۴ سانتیمتر
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: موزه‌ی متروپلیتن، نیویورک

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ابعاد ۶.۳۵×۸.۸۹×۱۲.۷ سانتیمتر| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: موزه‌ی هنر لس‌آنجلس کانتی، کالیفرنیا

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ابعاد ۶.۳۵×۸.۸۹×۱۲.۷ سانتیمتر
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: موزه‌ی هنر لس‌آنجلس کانتی، کالیفرنیا

نمای پشت مجسمه‌ی قبلی| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: موزه‌ی هنر لس‌آنجلس کانتی، کالیفرنیا

نمای پشت مجسمه‌ی قبلی
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: موزه‌ی هنر لس‌آنجلس کانتی، کالیفرنیا

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ابعاد ۱۱.۲×۱۱.۲ سانتیمتر| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: مجموعه‌ی هنر باستانی فونیکس

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ابعاد ۱۱.۲×۱۱.۲ سانتیمتر
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: مجموعه‌ی هنر باستانی فونیکس

مجسمه‌ی زن ایستاده، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ارتفاع ۱۸.۴ سانتیمتر| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: مجموعه‌ی خصوصی، نقل از اطلاعات بنگاه حراج کریستیز

مجسمه‌ی زن ایستاده، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ارتفاع ۱۸.۴ سانتیمتر
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: مجموعه‌ی خصوصی، نقل از اطلاعات بنگاه حراج کریستیز

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ارتفاع ۱۳.۷ سانتیمتر| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: مجموعه‌ی خصوصی، نقل از اطلاعات بنگاه حراج کریستیز

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ارتفاع ۱۳.۷ سانتیمتر
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: مجموعه‌ی خصوصی، نقل از اطلاعات بنگاه حراج کریستیز

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: مجموعه‌ی هنر باستانی فونیکس

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: مجموعه‌ی هنر باستانی فونیکس

نمای از کنار مجسمه‌ی قبلی| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: مجموعه‌ی هنر باستانی فونیکس

نمای از کنار مجسمه‌ی قبلی
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: مجموعه‌ی هنر باستانی فونیکس

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ارتفاع ۱۲.۲ سانتیمتر| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: مجموعه‌ی هنر باستانی فونیکس

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک، ارتفاع ۱۲.۲ سانتیمتر
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: مجموعه‌ی هنر باستانی فونیکس

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: موزه خصوصی اینشنت اورینت، توکیو

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: موزه خصوصی اینشنت اورینت، توکیو

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک| محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو| تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م| عکاس: موزه‌ی لوور، پاریس

مجسمه‌ی زن نشسته، ساخته شده از سنگ کلرایت و سنگ آهک
محل کشف: مجموعه‌ی باستانی باختر-مرو
تاریخ: حدود ۲۵۰۰ تا ۱۵۰۰ ق‌م
نگهداری: موزه‌ی لوور، پاریس

این مطلب را روی شبکه‌های اجتماعی برای دوستانتان بفرستید:

نظرتان را بنویسید